De thermometer

Inleiding:
De thermometer misschien wel het meest gebruikte meetinstrument tijdens het brouwen.
Maar waar komt de thermometer vandaan en wie heeft hem uitgevonden of hoe werkt een
thermometer precies, dit zijn vragen die de meeste mensen niet direct kunnen vertellen.

Geschiedenis van de thermometer:
De geschiedenis van de thermometer gaat terug tot het einde van de zestiende eeuw, toen de Italiaan Galileo Galilei (1564- 1642) de thermoscoop, een primitieve voorloper van de thermometer, bedacht. Galileo nam een glazen bol met aan het uiteinde een open buis, die hij omgekeerd in een bak water stak. Als de lucht in de glazen bol afkoelde kwam het water in de buis omhoog, maar ook luchtdrukveranderingen hadden invloed op de stand van het water. Die werd echter nog niet in graden aangegeven omdat het nog een eeuw duurde voordat een goede schaalverdeling werd ingevoerd. Wel zijn Thermoscopen gebruikt om veranderingen in temperatuur te tonen. Zo stond in 1621 een thermoscoop in het stadhuis van Delft, die waarschijnlijk door Boheemse vluchtelingen was meegebracht. De raadslieden van het stadhuis staken pennetjes bij het niveau van het water om de veranderingen te kunnen zien.

Hoe werkt een thermometer?
De werking van de thermoscoop berust op uitzetting van lucht, terwijl het bij de latere thermometers om de uitzetting van de vloeistof gaat. De Franse arts Jean Rey kwam in 1632 op dat idee en kort daarna, rond 1641, introduceerde waarschijnlijk prins Ferdinand II, groothertog van Toscane, de afgesloten thermometer. Eigenlijk was dat pas de eerste echte thermometer; de luchtdruk had immers geen invloed meer op de stand van de vloeistof.
De Italianen vulden de thermometers met alcohol en de Florentijnse alcoholthermometers werden in een groot deel van Europa bekend. De prins van Toscane, Cosimo de Medici, nam een exemplaar mee op reis door Europa. In de winter van 1668 verbleef hij, gedwongen door het winterweer, een aantal dagen in Utrecht, waar hij de temperaturen noteerde. De uit Danzig afkomstige Gabriel Fahrenheit (1686-1736) zorgde in 1717 voor een nieuwe doorbraak door thermometers met kwik te vullen. Hij maakte in Amsterdam, waar hij sinds 1702 woonde, de eerste betrouwbare thermometer ter wereld. De glazen buis sloot hij aan de bovenkant af, zodat ook zijn thermometer niet reageerde op luchtdrukveranderingen. Getallen met een minteken waren nog ongebruikelijk en daarom zette hij op advies van Ole Roemer, de burgemeester van Kopenhagen die ook aan astronomie deed, 0 graden bij de laagste temperatuur die hij bereikte in een mengsel van ijs, water en salmiak. Het vriespunt en kookpunt van water zijn de andere vaste punten van de Fahrenheit-schaal.